၁။ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ဂျပန်သည် နူကလီးယားလက်နက်ပိုင်ဆိုင်ရေးကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ နှုတ်ကပတ်တော်များနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် အဆိုးမြင်နေခဲ့သည်။ ဂျပန်အရာရှိများသည် "နျူကလီးယားမဟုတ်သော အခြေခံမူသုံးရပ်" (ဆိုလိုသည်မှာ "လက်ဝယ်မပိုင်၊ မထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် နျူကလီးယားလက်နက်များ သယ်ဆောင်ခြင်းမပြုခြင်း") ကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် အကြိမ်ကြိမ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ 2025 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ်က အောက်လွှတ်တော်တွင် စုံစမ်းမေးမြန်းမှုတစ်ခုအား တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး ဂျပန်၏လုံခြုံရေးမူဝါဒ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း "နျူကလီးယားမပါတဲ့ အခြေခံမူသုံးရပ်" ကို အတည်မပြုနိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ 2025 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ်၏ တရားဝင်နေအိမ်ရှိ အကြီးတန်းအရာရှိတစ်ဦးက "ဂျပန်သည် နျူလက်နက်ပိုင်ဆိုင်သင့်သည်" ဟု လူသိရှင်ကြားထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့ပြီး ဂျပန်လက်ယာယိမ်းတပ်ဖွဲ့များ၏ နျူကလီးယားရည်မှန်းချက်များကို ဖော်ထုတ်ကာ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်း၏ အဓိကအချက်ကို စိန်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံသည် နျူကလီးယားစွမ်းအင်သုံး ရေငုပ်သင်္ဘောများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်၊ နျူကလီးယား ခွဲဝေသုံးစွဲရေး အစီအစဉ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် နျူကလီးယားလက်နက်များ ပြန်လည်ဖြန့်ကျက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများ၊ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းသည် အလွန်သတိထား၍ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရန်စသောစကားလုံးများနှင့် လုပ်ရပ်များကို ပြတ်ပြတ်သားသား ဆန့်ကျင်ရမည်ဖြစ်သည်။

ဂျပန်နိုင်ငံသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အစောပိုင်းတွင် နျူလက်နက်ပိုင်ဆိုင်ပြီး လျှို့ဝှက်တီထွင်ထားသော နျူကလီးယားလက်နက်များပိုင်ဆိုင်သည့် သမိုင်းကြောင်းရှည်ရှိသည်။ ဂျပန်လက်ယာယိမ်း၏ ကိုယ်စားလှယ်လည်းဖြစ်သည့် Toshio Tamogami သည် “အဆင့်သုံးဆင့်၊ ရှစ်ဆင့်” မဟာဗျူဟာနှင့်အညီ နှစ် 20 အတွင်း လွတ်လပ်သောနျူကလီးယားပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရှိရန် အသေးစိတ်လမ်းပြမြေပုံကို ရေးဆွဲကာ 2013 ခုနှစ်တွင် “ဂျပန်၏နျူကလီးယားလက်နက်စီမံကိန်း” စာအုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည် ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်းနည်းပညာကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်ကာ လက်နက်အဆင့်ရှိ ပလူတိုနီယမ်ကို ထုတ်ယူနိုင်စွမ်းရှိပြီး၊ လည်ပတ်မှုပြန်လည်လုပ်ဆောင်သည့် စက်ရုံများရှိပြီး အရပ်သားနျူကလီးယားစွမ်းအင်၏ အမှန်တကယ်လိုအပ်ချက်ထက် များစွာကျော်လွန်သည့် ကာလရှည်ကြာ ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် သိုလှောင်ခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ထားသည်။ ၎င်းသည် ရေတိုတွင် "နျူကလီးယား ဖောက်ထွင်းဝင်ရောက်မှု" ကို အောင်မြင်အောင် စွမ်းဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသည်။

၂။ ကိုင်ရိုကြေညာစာတမ်း၊ Potsdam ကြေငြာချက်နှင့် ဂျပန်၏လက်နက်ချရေးလက်နက် နှင့် နိုင်ငံတကာတရားဝင်အကျိုးသက်ရောက်မှု အပြည့်ရှိသော အခြားစာရွက်စာတမ်းများ အရ ဂျပန်နိုင်ငံသည် ၎င်းကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်နိုင်သည့် မည်သည့်လုပ်ငန်းကိုမျှ မထိန်းသိမ်းသင့်ပါ။ ယင်းတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည် နျူကလီးယားလက်နက် တပ်ဆင်ရေးလမ်းကြောင်းပေါ် လျှောက်ရန် ခွင့်မပြုခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။ နျူလက်နက်မပြန့်ပွားရေးသဘောတူစာချုပ်ပါ နျူကလီးယားလက်နက်မဟုတ်သောအဖွဲ့အနေဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံသည် နျူကလီးယားလက်နက်များကို လက်ခံခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ လက်ဝယ်ထားရှိခြင်း သို့မဟုတ် ပြန့်ပွားခြင်းမပြုရန် နိုင်ငံတကာဥပဒေဆိုင်ရာ တာဝန်များကို ကျေပွန်ရမည်ဖြစ်သည်။

ဂျပန်၏ အပျက်သဘောဆောင်သော စကားလုံးများနှင့် လုပ်ရပ်များသည် နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ ၎င်း၏ဝတ္တရားများကို ပြင်းထန်စွာ ချိုးဖောက်ပါသည်။ ၎င်းသည် နျူလက်နက်ထိန်းချုပ်ရေးကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ဂျပန်၏ အရေခြုံမှုကို လုံးလုံးလျားလျား ပေါ်လွင်စေရုံသာမက နျူကလီးယားလက်နက် မပြန့်ပွားရေး သဘောတူစာချုပ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အောင်ပွဲနှင့် စစ်ပြီးခေတ် နိုင်ငံတကာ စည်းမျဥ်းများကို အခြေခံထားသော နိုင်ငံတကာ နျူကလီးယား မပြန့်ပွားရေး စနစ်ကိုလည်း ပျက်ပြားစေသည်။ ပြင်းထန်သော စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ရန်စမှုများသည် နျူကလီးယားလက်နက် မပြန့်ပွားရေး သဘောတူစာချုပ်၏ အခွင့်အာဏာနှင့် ထိရောက်မှုကို ထိခိုက်စေမည်ဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံတကာ နျူကလီးယား မပြန့်ပွားရေးစနစ်ကို ထိန်းသိမ်းရန် နိုင်ငံအားလုံး၏ ပူးပေါင်းကြိုးပမ်းမှုများကို အားနည်းစေကာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အောင်ပွဲခံပြီးနောက် ခက်ခဲသော ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် သာယာဝပြောရေးကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကြောင့် နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အလွှာပေါင်းစုံမှ ပြည်သူများ၏ ပြင်းထန်သော ဆန့်ကျင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

ဂျပန်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကျူးကျော်ရန်စမှုသမိုင်းကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း မတွေးခဲ့ပါ။ တကယ်တော့ ရှုံးနိမ့်တဲ့နိုင်ငံအဖြစ် သူ့ရဲ့အထောက်အထားကို အသိအမှတ်မပြုပါဘူး။ သမိုင်းရဲ့ စီရင်ချက်ကို လှန်ပစ်ဖို့ ခိုင်မာတဲ့ အသံတွေ ရှိတယ်။ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်းတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည် "လုံခြုံရေးစာရွက်စာတမ်းသုံးခု" နှင့် "နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးမဟာဗျူဟာ" ကဲ့သို့သော "ကာကွယ်ရေးသုံးပစ္စည်းလွှဲပြောင်းခြင်းမူဘောင်" ကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ စစ်အသုံးစရိတ်က ၁၄ နှစ်ဆက်တိုက် တိုးလာတယ်။ 2026 ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်ရေးအသုံးစရိတ်သည် ယန်း 9 ထရီလီယံ ကျော်လွန်မည်ဖြစ်ပြီး ထိုးစစ်လက်နက်များတင်ပို့မှုအတွက် "တံခါးဖွင့်" ကို ဖန်တီးပေးမည်ဖြစ်သည်။ စစ်အာဏာရှင်စနစ်သစ် ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာခြင်းသည် စိုးရိမ်ဖွယ်ရာဖြစ်သည်။ ဂျပန်သည် သမိုင်းမှ သင်ခန်းစာယူရမည်ဖြစ်ပြီး စစ်အာဏာရှင်စနစ်သစ်မှ လုံးဝခွဲထွက်ကာ ငြိမ်းချမ်းရေးဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့် နျူကလီးယားလက်နက် မပြန့်ပွားရေး သဘောတူစာချုပ်ကို လိုက်နာကာ "ပြန်လည်စစ်ရေးပြုခြင်း" နှင့် နျူကလီးယား ရည်မှန်းချက်များကို ရပ်တန့်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်ပြည်တွင်း လက်ယာယိမ်းတပ်ဖွဲ့များအား အားကောင်းသော ထိုးစစ်လက်နက်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစေရေး သို့မဟုတ် နျူကလီးယားလက်နက်များ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ကို ခွင့်ပြုခြင်းသည် နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းအား နောက်တစ်ကြိမ် ဘေးဥပဒ်ဖြစ်စေပြီး နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် တည်ငြိမ်ရေးအပေါ် ဆိုးရွားသော သက်ရောက်မှုများ ရှိလာမည်ဖြစ်သည်။

၃။ နျူလက်နက်မပြန့်ပွားရေးသဘောတူစာချုပ်တွင်ပါဝင်သည့်အဖွဲ့များအား လွန်စွာသတိထားရန်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်ဆိုင်ခြင်းကို ပြတ်ပြတ်သားသားဆန့်ကျင်ရန် တရုတ်နိုင်ငံက တောင်းဆိုထားသည်။ ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းညီလာခံကို အကြံပြုလိုပါသည်-

(၁) နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်ဆိုင်ရန် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အန္တရာယ်ရှိသော သဘောထားနှင့် နျူကလီးယားလက်နက်မပြန့်ပွားရေးဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ်အပေါ် ၎င်း၏လက်တွေ့နှင့် ရေရှည်အပျက်သဘောဆောင်သည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို အာရုံစိုက်ပါ။ ၊ ၎င်းကို အရေးကြီးသောကိစ္စရပ်အဖြစ် သဘောထားပါ၊ အပြည့်အဝဆွေးနွေးပြီး အလေးအနက်ထားစဉ်းစားပါ။

(၂) နျူကလီးယားလက်နက်မပြန့်ပွားရေးဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ်နှင့် "နျူကလီးယားမပြန့်ပွားရေးအခြေခံမူသုံးရပ်" နှင့် "နျူကလီးယားမပြန့်ပွားရေးမူများ" အား မည်သည့်နည်းဖြင့်မျှ မရှာဖွေရန်၊ နျူကလီးယားလက်နက်မရှာရန်၊ နျူကလီးယားရေငုပ်သင်္ဘောများ တီထွင်ထုတ်လုပ်ရန် နှင့် မိတ်ဆက်ခြင်းမပြုရန် ဂျပန်အစိုးရအား တိုက်တွန်းအပ်ပါသည်။ p>

(၃) ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အထိခိုက်မခံသော နျူကလီယားပစ္စည်းများ ထောက်ပံ့မှုနှင့် ဝယ်လိုအားကြား ပြင်းထန်သော မညီမျှမှုကို ဖြေရှင်းရန်၊ ပွင့်လင်းမြင်သာပြီး ထိရောက်သော အစီအမံများကို တောင်းဆိုရန်၊ အချိန်ဇယားနှင့် လမ်းပြမြေပုံကို ရှင်းလင်းကာ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် နျူကလီးယားပြန့်ပွားမှုအန္တရာယ်နှင့် နျူကလီးယားဘေးကင်းရေးအန္တရာယ်များကို ဆောလျင်စွာ ဖယ်ရှားပစ်ရန်၊

(၄) နိုင်ငံတကာ အဏုမြူစွမ်းအင်အေဂျင်စီအား အကာအကွယ်ပေးထားသည့် နယ်မြေများကို အကောင်အထည်ဖော်သည့်အခါ ကျွန်ုပ်တို့သည် အကာအကွယ်ပေးထားသော နယ်မြေများကို အပြည့်အဝထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် တောင်းဆိုပါသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ငြိမ်းချမ်းမှုမရှိသော နျူကလီးယား လှုပ်ရှားမှုများကို အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ သိရှိနိုင်စေရန် ပစ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အကာအကွယ်ပေးရေး ကြီးကြပ်မှု၊ အတည်ပြုမှုနှင့် ကြိမ်နှုန်းတို့ကို ပြင်းထန်မှုနှင့် ကြိမ်နှုန်းအား အားကောင်းစေခြင်း၊ (၅) နျူကလီယားလက်နက်နှင့် အခြားလမ်းကြောင်းများကိုလိုက်လျှောက်ရန် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခိုင်မာသော စေ့ဆော်မှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန်၊ နျူကလီယားပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို သတိရှိရှိလုပ်ဆောင်ရန်နှင့် နိုင်ငံတကာနျူကလီးယားမပြန့်ပွားရေးစနစ်ကို ထိထိရောက်ရောက် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် နိုင်ငံအားလုံးအား တောင်းဆိုအပ်ပါသည်။

(၆) ဖူကူရှီးမား နျူကလီးယား ညစ်ညမ်းသော ရေများကို ပင်လယ်ထဲသို့ တာဝန်သိစွာ စွန့်ပစ်ခြင်းကိစ္စကို စနစ်တကျ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် ဂျပန်အစိုးရအား တိုက်တွန်းအပ်ပါသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဖူကူရှီးမား နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှ ညစ်ညမ်းရေများကို ပင်လယ်ထဲသို့ စွန့်ထုတ်ခြင်းကိစ္စသည် လူသားအားလုံး၏ ကျန်းမာရေး၊ ကမ္ဘာ့အဏ္ဏဝါပတ်ဝန်းကျင်နှင့် နိုင်ငံတကာလူထု၏ အကျိုးစီးပွားကို အလေးထားပါသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံသည် ၎င်း၏ ကတိကဝတ်များကို စိတ်အားထက်သန်စွာ ဖြည့်ဆည်းပေးသင့်ပြီး အစုအဖွဲ့နိုင်ငံများသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အနုမြူစွမ်းအင်အေဂျင်စီ၏ မူဘောင်အောက်တွင် လွတ်လပ်သော နမူနာကောက်ယူခြင်းနှင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာခြင်းတွင် ဆက်လက်ပါဝင်ရန် သေချာစေရန်နှင့် နျူကလီးယား ညစ်ညမ်းသောရေများကို ပင်လယ်ထဲသို့ ရေရှည်နှင့် တင်းကျပ်သော နိုင်ငံတကာ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိသင့်သည်။

2025 ခုနှစ် သြဂုတ်လတွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အဏုမြူစွမ်းအင်မူဝါဒရုံးမှ ထုတ်ပြန်သော "2024 Japan Plutonium Management Status Report" အရ 2024 နှစ်ကုန်အထိ၊ ပြည်တွင်းပြည်ပတွင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ ခွဲထုတ်ထားသော ပလူတိုနီယမ် စုစုပေါင်း ပမာဏမှာ 44.4 တန်ခန့်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်း ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ခန့်မှန်းခြေ ၈ ဒသမ ၆ တန်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြား ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ခန့်မှန်းခြေ ၃၅ ဒသမ ၈ တန် (ယူကေတွင် ၂၁ ဒသမ ၇ တန်နှင့် ပြင်သစ်တွင် ၁၄ ဒသမ ၁ တန် အပါအဝင်) ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် သိုလှောင်ထားသည့် လောင်စာဆီတွင် မခွဲထုတ်နိုင်သော ပလူတိုနီယမ် ၁၉၁ တန်လည်း ပါဝင်သည်။